Chủ nghĩa hiện thực và những gì nó không giải thích được

Nếu chỉ được chọn một khung phân tích để đọc chính trị quốc tế, chủ nghĩa hiện thực vẫn là lựa chọn hợp lý nhất. Nó đơn giản, có sức giải thích rộng, và thường đúng ở những chỗ mà trực giác đạo đức của người đọc muốn nó sai.

Nhưng một công cụ chỉ dùng tốt khi biết giới hạn của nó.

Phần cốt lõi

Chủ nghĩa hiện thực đặt trên vài giả định: hệ thống quốc tế không có chính quyền trung ương; các nhà nước là chủ thể chính và quan tâm trước hết tới sự tồn tại của mình; trong điều kiện đó, quyền lực tương đối quan trọng hơn lợi ích tuyệt đối.

Từ vài giả định này suy ra được nhiều điều: vì sao liên minh hình thành và tan rã theo cán cân lực lượng chứ không theo tình cảm; vì sao một nước tăng cường phòng thủ lại làm nước láng giềng bất an; vì sao các cường quốc hành xử khá giống nhau bất kể chế độ chính trị bên trong.

Ba chỗ nó chật vật

Thứ nhất là thay đổi từ bên trong. Chủ nghĩa hiện thực coi nhà nước như hộp đen. Nó không giải thích tốt vì sao cùng một cấu trúc quyền lực bên ngoài lại tạo ra chính sách rất khác khi chính phủ trong nước thay đổi.

Thứ hai là hợp tác bền vững. Lý thuyết dự đoán hợp tác sẽ mong manh vì các bên luôn lo bên kia hưởng lợi nhiều hơn. Nhưng có những thể chế hợp tác đã tồn tại nhiều thập niên qua nhiều biến động, lâu hơn mức lý thuyết dự đoán.

Thứ ba là vai trò của ý niệm. Việc một quốc gia coi nước khác là mối đe doạ hay đối tác không hoàn toàn quy được về năng lực vật chất. Hai nước có sức mạnh tương đương có thể được nhìn rất khác nhau tuỳ vào lịch sử và cách hiểu.

Cách dùng thực dụng

Cách dùng hợp lý không phải chọn một trường phái rồi trung thành với nó, mà là dùng chủ nghĩa hiện thực làm điểm xuất phát — nó cho một dự đoán nền tốt — rồi hỏi tiếp: trong trường hợp cụ thể này, có yếu tố nào khiến dự đoán nền lệch đi không?

Câu hỏi thứ hai mới là chỗ phân tích trở nên có giá trị.