Răn đe trong thời đại mới: khi ranh giới giữa chiến tranh và hòa bình mờ đi
Học thuyết răn đe được xây cho một thế giới mà hành động gây hấn nhìn thấy rõ và quy trách nhiệm được. Bài viết xem học thuyết đó vận hành thế nào khi áp lực diễn ra dưới ngưỡng xung đột vũ trang: tấn công mạng, gây nhiễu, gây sức ép kinh tế, dùng lực lượng không phù hiệu. Vấn đề trung tâm là khi không chứng minh được ai làm, lời đe doạ đáp trả mất phần lớn sức nặng của nó.
Răn đe cổ điển dựa trên một giả định đơn giản: đối phương biết rõ hành động nào sẽ dẫn tới đòn đáp trả, và cái giá phải trả đủ lớn để họ không làm. Toàn bộ kiến trúc răn đe hạt nhân thời Chiến tranh Lạnh dựng trên giả định ấy.
Vấn đề của hiện tại là ngày càng nhiều hành động gây áp lực được thiết kế để nằm dưới ngưỡng kích hoạt đòn đáp trả.
Vùng xám không phải khái niệm mới, nhưng quy mô thì mới
Cắt cáp ngầm dưới biển. Tấn công mạng vào hạ tầng dân sự. Gây nhiễu tín hiệu định vị vệ tinh. Lực lượng không phù hiệu. Chiến dịch thông tin có tổ chức.
Điểm chung của những hành động này là chúng gây thiệt hại thật nhưng khó quy trách nhiệm dứt khoát, và mỗi hành động riêng lẻ đều quá nhỏ để biện minh cho một phản ứng quân sự.
Vấn đề tích luỹ
Một vụ đứt cáp có thể là tai nạn. Năm vụ trong một năm ở cùng một vùng biển thì khó gọi là trùng hợp. Nhưng răn đe cổ điển được thiết kế để phản ứng với sự kiện đơn lẻ, không phải với xu hướng.
Bên tấn công hiểu rất rõ điều này, và họ thiết kế nhịp độ hành động sao cho mỗi bước đều nằm dưới ngưỡng phản ứng, trong khi tổng thể tạo ra thay đổi đáng kể trên thực địa.
Ba hướng ứng phó đang được bàn
- Hạ ngưỡng phản ứng. Tuyên bố trước rằng một số loại hành động phi quân sự cũng có thể dẫn tới đáp trả. Rủi ro là leo thang ngoài ý muốn.
- Đáp trả bất đối xứng. Không đáp trả cùng loại, mà bằng công cụ kinh tế hoặc pháp lý. Chậm hơn, nhưng ít rủi ro leo thang.
- Tăng khả năng chịu đựng. Thay vì răn đe, tập trung làm cho hạ tầng khó bị tổn thương tới mức tấn công không còn đáng công.
Không hướng nào trong ba hướng trên là giải pháp trọn vẹn, và trên thực tế phần lớn các nước đang làm cả ba cùng lúc với mức độ khác nhau.
Điều đáng theo dõi
Câu hỏi chưa có lời đáp là liệu một liên minh phòng thủ tập thể có thể vận hành trong vùng xám hay không. Điều khoản phòng thủ chung được viết cho tình huống tấn công vũ trang rõ ràng. Áp dụng nó cho một vụ tấn công mạng đòi hỏi sự đồng thuận chính trị mà trong thực tế rất khó đạt được nhanh.
Nguồn tham khảo
- International Institute for Strategic Studies — https://www.iiss.org/
- War on the Rocks — https://warontherocks.com/
- RAND Corporation — https://www.rand.org/
Bài viết trên đây là bản tổng hợp và phân tích do ban biên tập thực hiện, không phải bản dịch của các bài gốc. Bản quyền các bài gốc thuộc về tác giả và cơ quan báo chí tương ứng.
